متن خبر
به نقل از خبرآنلاین · فناوریغزال زیاری- اندیشکده پروژه مطالعات رقابت راهبردی که توسط اریک اشمیت، مدیرعامل پیشین گوگل تأسیس شده، در گزارشی به بررسی ابعاد وابستگی صنایع دفاعی آمریکا به چین برای تأمین مواد معدنی حیاتی پرداخته است. در بخشی از این گزارش به این موضوع اشاره شده که در صورت تشدید محدودیتهای صادراتی چین، کدام سامانههای تسلیحاتی آمریکا بیش از بقیه تجهیزات در معرض خطر قرار خواهند گرفت.
در این گزارش با استفاده از دادههای هوش مصنوعی شرکت فناوری زنجیره تأمین Exiger، نزدیک ۹ میلیون قطعه و حدود ۳ هزار سامانه تسلیحاتی ارتش آمریکا بررسی شده و تمرکز این ارزیابی برروی چهار ماده معدنی و فلزی مهم، یعنی آنتیموان، گالیم، ژرمانیوم و تنگستن که در ساخت طیف گستردهای از تجهیزات نظامی کاربرد دارند، بوده است.
طبق این بررسیها، بیش از ۲۸ هزار قطعه در حدود ۱۴۰۰ سامانه تسلیحاتی شناسایی شده که دستکم به یکی از این چهار ماده وابستگی دارند؛ نکته مهم اینجاست که تعلیق محدودیتهای صادراتی چین در آستانه پایان است و احتمال بازگشت این محدودیتها در روزها و هفتههای پیشرو وجود دارد. اختلال در تأمین این مواد، احتمالاً برنامههای تولید و تحویل تسلیحات، آمادگی عملیاتی نیروهای نظامی و حتی تعمیر و نگهداری تجهیزات موجود آمریکا را تحتتأثیر قرار خواهد داد.
کیت کانکلین، مدیر ارشد راهبرد و امور جهانی شرکت Exiger یادآوری کرده که این بحران صرفاً یک تهدید احتمالی رو به آینده نیست و نشانههای آن همین حالا هم در صنایع مختلف دیده میشود. او برای مثال، از ژاپن نام برد که بعد از کاهش بیش از ۸۰ درصدی واردات برخی مواد معدنی کمیاب از چین، با خطر توقف فعالیت برخی واحدهای تولیدیاش روبهرو شده است.
طبق گفته او، شرکتهای متعددی برای دریافت مجوز صادرات از چین با مشکل مواجهاند و این وضعیت شاید تولید تجهیزات مورد نیاز ارتش آمریکا را هم مختل کند و در این صورت، بدون دسترسی به مواد اولیه، توسعه ظرفیت تولید پهپادها و افزایش تولید موشکهای رهگیر، با خطراتی جدی روبهرو خواهد شد.
زیردریاییهای کلاس ویرجینیا؛ در صدر فهرست آسیبپذیرها
یکی از مهمترین سامانههایی که وابستگی عمیقی به مواد معدنی حیاتی چین دارند، زیردریاییهای تهاجمی هستهای کلاس ویرجینیاست. هر فروند از این زیردریاییها به بیش از ۳۰۰ قطعه با شناسه ملی منحصربهفرد نیاز دارد که در ساختشان از چهار ماده معدنی آنتیموان، گالیم، ژرمانیوم و تنگستن استفاده شده و از این تعداد، ۱۹۰ قطعه به ژرمانیوم وابستهاند.
ژرمانیوم در ساخت تجهیزات اپتیکی، سامانههای دید در شب و تجهیزات الکترواپتیکی و فروسرخ به کار میرود و چین حدود ۶۸% ژرمانیوم پالایششده جهان را تأمین میکند.
وضعیت گالیم که در ساخت نیمهرساناها، سلولهای خورشیدی و رادارهای پیشرفته کاربرد دارد، به مراتب حساستر است و طبق برآوردها، چین تا ۹۹% تولید آن را در اختیار دارد. از سوی دیگر هر زیردریایی کلاس ویرجینیا، به ۵۰ قطعه حاوی گالیم نیازمند است.
حدود نیمی از تولید جهانی آنتیموان که در سختسازی مهمات و تولید تجهیزات اپتیکی و الکترونیکی به کار میرود، در اختیار چین است و سهم چین در عرضه جهانی تنگستن که برای ساخت ابزارهای صنعتی، کلاهکهای جنگی و قطعات مقاوم در برابر حرارت استفاده میشود، نزدیک به ۸۰% است که این هم یکی دیگر از نقاط آسیبپذیری زنجیره تأمین آمریکاست.
طبق برآوردها ، هر زیردریایی کلاس ویرجینیا به حدود ۴۲۰۰ کیلوگرم از این مواد نیاز دارد و این رقم برای جنگنده اف-۳۵ حدود چهارصد کیلوگرم است.
کلاس ویرجینیا تنها زیردریایی تهاجمی هستهای آمریکاست که در حال حاضر در خط تولید قرار دارد. این زیردریاییها از سال ۲۰۰۴ وارد خدمت شدهاند و تا امروز ۲۳ فروند از آنها یعنی تقریباً نیمی از تعداد موردنظر در برنامه ساخت این کلاس، عملیاتی هستند. البته مشکل فقط به مواد معدنی محدود نمیشود. این زیردریاییها به حدود ۱۷۰۰ قطعه حیاتی برای مأموریت یا ایمنی نیاز دارند که باید از طریق ریختهگری، آهنگری یا اکستروژن تولید شوند و ظرفیت محدود این صنایع هم به یکی از موانع اصلی تبدیل شده است. چین حدود نیمی از تولید جهانی قطعات ریختهگریشده را در اختیار دارد و در بعضی موارد، تنها تأمینکننده قابل اتکا برای قطعات ریختهگری بزرگ محسوب میشود.
وضع بمبافکنها و جنگندهها
خطر وابستگی به مواد معدنی حیاتی فقط به زیردریاییها محدود نیست و هواپیماهای نظامی آمریکا هم با آسیبپذیری روبهرو هستند.
بمبافکن رادارگریز B-۲ Spirit که تا زمان ورود بمبافکن نسل جدید B-۲۱ Raider به خدمت، تنها بمبافکن رادارگریز هستهای آمریکا محسوب میشد، به ۷۸۲ قطعه حاوی این چهار ماده معدنی نیاز دارد.
در حوزه ریختهگری فولاد هم خانواده جنگندههای F/A-۱۸ نیروی دریایی و تفنگداران دریایی آمریکا، از جمله گونه جنگ الکترونیک EA-۱۸G Growler، در صدر فهرست هستند و تولید قطعات مورد نیاز این خانواده به حدود ۳۸۰۰ قطعه ریختهگریشده وابسته است. هواپیمای سوخترسان KC-۱۳۵ نیز با ۲۵۷۰ قطعه در رتبه بعدی قرار دارد. جالب اینجاست که هر ۱۰ سامانه تسلیحاتی دارای بیشترین نیاز به قطعات ریختهگریشده، هواپیما هستند.
بخشی از این تجهیزات، مثل جنگندههای قدیمی هورنت و هواپیمای KC-۱۳۵، سالهاست از خط تولید خارج شدهاند. تولید سوپرهورنت نیروی دریایی هم قرار است در سال ۲۰۲۷ متوقف شود. بنابراین، نیاز به قطعات ریختهگریشده برای این هواپیماها بیشتر به تأمین قطعات یدکی و تعمیرات مربوط میشود.
یکی دیگر از نقاط ضعف ناوگان هوایی آمریکا، وابستگی به قطعات دارای پوشش کادمیم است. این پوشش برای افزایش مقاومت قطعات هوافضایی در برابر خوردگی استفاده میشود، اما در پی محدودیتهای ایمنی زیستمحیطی که از سال ۲۰۰۸ اعمال شده، شمار تأمینکنندگان داخلیاش کاهش یافته.
هر ۱۰ سامانه تسلیحاتی دارای بیشترین نیاز به قطعات با پوشش کادمیم، هواپیما هستند. هواپیمای سوخترسان KC-۱۳۵ با ۲۷۸۰ قطعه در صدر این فهرست قرار دارد. هواپیماهای ترابری C-۱۳۰ Hercules و C-۵ Galaxy و بمبافکن B-۵۲ Stratofortress هم هرکدام به بیش از ۲ هزار قطعه از این نوع نیاز دارند.
بمبافکن B-۵۲ که قرار است با اجرای برنامههای نوسازی تا دهه ۲۰۵۰ در خدمت باقی بماند، ممکن است علاوه بر مشکلات تأمین قطعات ریختهگریشده و دارای پوشش کادمیم، با مانع دیگری نیز مواجه باشد: سختگیری بیش از اندازه در استانداردهای نظامی تولید قطعات.
تأمین برخی قطعات بال و سامانه تهویه سوخت این بمبافکن بیش از ۴۰۰ روز زمان میبرد و الزام قطعات به رعایت دهها استاندارد نظامی که گاهی با شیوههای تولید تجاری امروز هماهنگ نیستند، تعداد تأمینکنندگان بالقوه را کاهش میدهد و روند تولید را کند میکند. این مسئله میتواند برنامه نوسازی B-۵۲ و حفظ قابلیت عملیاتی آن در دهههای آینده را با تأخیر مواجه کند.
آیا آمریکا میتواند وابستگیاش را کاهش دهد؟
گرچه آمریکا اقداماتی را برای افزایش تولید داخلی مواد معدنی حیاتی و تقویت صنایع دفاعی آغاز کرده، اما احتمالاً این تلاشها برای جلوگیری از بحران در صورت قطع یا کاهش شدید صادرات چین کافی نخواهند بود. یکی از مهمترین موانع، زمانبر بودن راهاندازی معادن جدید است. چرا که بهطور میانگین ۲۹ سال طول میکشد تا یک معدن جدید در آمریکا به مرحله بهرهبرداری برسد.
در حال حاضر، معدن و مرکز فرآوری Mountain Pass در نزدیکی لاسوگاس، تنها معدن تثبیتشده عناصر خاکی کمیاب در آمریکاست که سالانه بیش از ۵۰ هزار تن اکسید عناصر خاکی کمیاب تولید میکند. پارسال و بعد از حدود هفت دهه، یک معدن جدید در ایالت وایومینگ افتتاح شد که از سال ۲۰۲۹ استخراج مواد معدنی از زغالسنگ، از جمله گالیم و ژرمانیوم، را آغاز خواهد کرد.
با وجود این تلاشها، هنوز هیچکدام از تولیدکنندگان تسلیحات آمریکا اعلام نکردهاند که کمبود عناصر خاکی کمیاب باعث توقف یا اختلال مستقیم در تولید آنها شده ولی دولت آمریکا به شدت نگران امنیت زنجیره تأمین مواد اولیه است.
گرچه طبق پیشبینیها، بعید است که تا پایان سال میلادی شاهد تغییر بزرگی در صادرات عناصر خاکی کمیاب از چین باشیم ولی وابستگی گسترده صنایع دفاعی آمریکا به منابع چینی نشان میدهد که هرگونه تشدید محدودیت در این زمینه، میتواند پیامدهایی فراتر از افزایش هزینه تولید داشته باشد و مستقیماً بر توان آمریکا برای ساخت، نوسازی و حفظ آمادگی عملیاتی تسلیحاتش اثرگذار خواهد بود.
منبع: twz
۵۸۳۲۱
