متن خبر
به نقل از خبرآنلاین · فناوریبه گزارش خبرآنلاین، به نقل از زومیت، دانشمندان این پدیده را «پارادوکس آندروژنی» مینامند. آندروژنها گروهی از هورمونهای جنسی هستند که تستوسترون و دیهیدروتستوسترون یا DHT از مهمترین آنها به شمار میروند. این هورمونها در رشد موهای صورت و بدن نقش دارند، اما در افراد مستعد میتوانند باعث کوچکشدن تدریجی فولیکولهای موی سر شوند.
در نوعی از ریزش مو که به آن «آلوپسی آندروژنتیک» یا طاسی با الگوی ژنتیکی گفته میشود، فولیکولهای مستعد بهتدریج دچار فرایندی به نام کوچکشدن فولیکول یا Miniaturization میشوند. در این فرایند، دوره رشد مو معمولاً کوتاهتر میشود و فولیکول در چرخههای بعدی تارهایی نازکتر، کوتاهتر و کمرنگتر تولید میکند. موهای ضخیم و رنگدانهدار که به آنها موهای ترمینال گفته میشود، بهتدریج جای خود را به موهای بسیار ظریف و شبیه کرک میدهند.
به همین دلیل، ناحیهای از سر که کاملاً طاس به نظر میرسد، در بسیاری از موارد هنوز فولیکولهای فعال و موهای بسیار نازکی دارد که تشخیص آنها با چشم غیرمسلح دشوار است.
درواقع، در طاسی آندروژنتیک، موها معمولاً یکشبه ناپدید نمیشوند. بخش مهمی از آنچه مشاهده میکنیم، حاصل کوچکشدن تدریجی فولیکولها در طول ماهها و سالهاست. پژوهشی درباره سازوکار کوچکشدن فولیکولهای مو توضیح میدهد که تغییر اندازه پاپیلای پوستی و اختلال در تنظیم چرخه رشد مو، نقش مهمی در شکلگیری الگوی طاسی مردانه دارند.
هورمون DHT چگونه باعث ریزش مو میشود؟
یکی از بازیگران اصلی فرایند کوچکشدن فولیکولها، دیهیدروتستوسترون یا DHT است. DHT از تبدیل تستوسترون به کمک آنزیمی به نام «۵ آلفا ردوکتاز» ساخته میشود. این آنزیم در بافتهای مختلف بدن، از جمله پوست و فولیکولهای مو، فعالیت دارد و به شکلهای مختلفی وجود دارد که نوع اول و دوم آن از مهمترین انواع مرتبط با سوختوساز آندروژنها هستند.
DHT به همان گیرندهای متصل میشود که تستوسترون از آن استفاده میکند، اما اتصال آن به گیرنده آندروژن قویتر است. در نتیجه، میتواند پیامهای هورمونی متفاوت یا شدیدتری را در سلولهای حساس ایجاد کند.
وقتی DHT به گیرنده آندروژن در سلولهای پاپیلای پوستی متصل میشود، مجموعهای از واکنشهای درونسلولی آغاز میشود که در نهایت میتواند نحوه فعالیت برخی ژنها را تغییر دهد. گیرنده فعالشده در تنظیم بیان ژنهای مرتبط با رشد و چرخه فولیکول نقش دارد.
البته سازوکار دقیق طاسی هنوز بهطور کامل شناخته نشده است. التهاب خفیف اطراف فولیکول، تغییرات بافت همبند و اختلال در عملکرد سلولهای بنیادی نیز از جمله فرایندهایی هستند که پژوهشگران در حال بررسی نقش آنها هستند.
بر اساس مرور علمی منتشرشده درباره نقش هورمونها در ریزش مو، میزان DHT در خون بهتنهایی برای پیشبینی طاسی کافی نیست. مقدار تولید موضعی هورمون، فعالیت آنزیمهای تبدیلکننده تستوسترون و حساسیت گیرندهها در بافتهای مختلف نیز اهمیت دارند.
بنابراین تفاوت میان دو مرد با سطح تستوسترون مشابه، ممکن است بیش از آنکه ناشی از مقدار هورمون باشد، به تفاوت ژنتیکی و زیستی فولیکولهای موی آنها مربوط شود.
چرا همین هورمون رشد ریش را تقویت میکند؟
اینجا به عجیبترین بخش ماجرا میرسیم. اگر DHT میتواند رشد موهای سر را سرکوب کند، چرا در دوران بلوغ باعث ضخیمترشدن موهای صورت میشود؟
پاسخ این است که فولیکولهای ریش و فولیکولهای مستعد طاسی روی سر، با وجود برخورداری از گیرندههای آندروژن، برنامههای پاسخ سلولی متفاوتی دارند.
پیش از بلوغ، بسیاری از موهای صورت پسران نازک و کوتاه هستند. با افزایش فعالیت هورمونهای آندروژنی در دوران بلوغ، فولیکولهای حساس صورت میتوانند موهای ظریف را به موهای ضخیمتر، بلندتر و رنگدانهدار تبدیل کنند. این فرایند در شکلگیری ریش و سبیل نقش مهمی دارد.
IGF-۱ در تنظیم تکثیر، رشد و بقای سلولی نقش دارد و یکی از مولکولهایی است که در مطالعات مربوط به پاسخ مثبت فولیکولهای ریش به آندروژنها بررسی شده است.
در مقابل، در سلولهای پاپیلای پوستی فولیکولهای مستعد طاسی، همین گروه از هورمونها میتوانند تولید پیامهای مهارکننده رشد، از جمله TGF-β و DKK۱ را تقویت کنند.
به عبارت دیگر، تفاوت فقط به حضور یا نبود یک گیرنده هورمونی مربوط نمیشود. نوع سلول، میزان فعالیت گیرنده، پروتئینهای تنظیمکننده آن و شبکه پیامرسانی داخلی سلول همگی در تعیین نتیجه نهایی نقش دارند.
پژوهشگران در مقالهای درباره عملکرد آندروژنها بر فولیکول مو این تفاوت را پارادوکس آندروژنی توصیف میکنند. در این پدیده، آندروژنها میتوانند رشد موهای یک ناحیه از بدن را تحریک کنند، درحالیکه در ناحیهای دیگر باعث محدودشدن رشد مو میشوند.
البته نباید از این توضیح نتیجه گرفت که DHT در همه مردان به یک اندازه باعث پرپشتی ریش میشود. تراکم ریش نیز به ژنتیک، سن، ویژگیهای فولیکولها و عوامل دیگری بستگی دارد.
حتی دو مرد با سطح هورمونی مشابه ممکن است تراکم ریش بسیار متفاوتی داشته باشند؛ همانطور که ممکن است یکی از آنها موهای سرش را حفظ کند و دیگری بهتدریج دچار طاسی شود.
چرا موهای پشت سر باقی میمانند و ژنتیک چه نقشی دارد؟
الگوی رایج طاسی مردانه معمولاً از عقبرفتن خط رویش مو در پیشانی یا کمپشتشدن ناحیه فرق سر آغاز میشود. با پیشرفت ریزش، ممکن است بخش بزرگی از موهای بالای سر از بین برود، اما نواری از مو در پشت و کنارههای سر باقی بماند.
این الگو تصادفی نیست. فولیکولهای نواحی مختلف پوست سر از نظر ویژگیهای مولکولی و حساسیت به هورمونها یکسان نیستند. فولیکولهای ناحیه پسسری معمولاً در برابر فرایند کوچکشدن وابسته به آندروژنها مقاومتر هستند.
مطالعات به تفاوتهایی در فعالیت گیرنده آندروژن، تنظیم ژنها و حتی تغییرات اپیژنتیکی مانند متیلاسیون DNA در نواحی مختلف پوست سر اشاره کردهاند. این تغییرات میتوانند میزان فعالیت بعضی ژنها را بدون تغییر توالی DNA تنظیم کنند.
بااینحال، مقاومت فولیکولهای پشت سر مطلق نیست و این موها نیز ممکن است در بعضی افراد یا تحت تأثیر سایر بیماریها دچار کمپشتی شوند.
همین تفاوت زیستی، یکی از اصول علمی کاشت مو را توضیح میدهد. در کاشت مو، پزشکان معمولاً فولیکولها را از نواحی مقاومتر پشت یا کنار سر برداشت میکنند و به بخشهای کممو منتقل میکنند. فولیکولهای پیوندشده بسیاری از ویژگیهای زیستی ناحیه اهداکننده را حفظ میکنند و به همین دلیل میتوانند در محل جدید نیز به رشد خود ادامه دهند.
اما چرا بعضی مردان به DHT حساستر هستند؟
بخش مهمی از پاسخ در ژنتیک نهفته است. مطالعات ژنومی، نواحی متعددی از DNA را شناسایی کردهاند که با خطر طاسی آندروژنتیک ارتباط دارند. این نواحی فقط به ژن گیرنده آندروژن محدود نیستند و ژنهای مرتبط با رشد فولیکول، چرخه مو و مسیرهای پیامرسانی سلولی را نیز شامل میشوند.
یکی از ژنهای شناختهشده در این زمینه، ژن گیرنده آندروژن یا AR است که روی کروموزوم X قرار دارد. ازآنجاکه مردان معمولاً کروموزوم X خود را از مادر دریافت میکنند، این موضوع به شکلگیری این باور عمومی کمک کرده که طاسی فقط از خانواده مادری به ارث میرسد.
اما این تصور کامل نیست. طاسی با الگوی مردانه یک ویژگی چندژنی است و ژنهای مرتبط با آن روی کروموزومهای مختلف قرار دارند. بنابراین عوامل ژنتیکی مؤثر بر طاسی میتوانند از هر دو سمت خانواده منتقل شوند.
مرور پژوهشهای ژنتیکی درباره طاسی آندروژنتیک نشان میدهد که این ویژگی حاصل تعامل پیچیده تعداد زیادی از عوامل ژنتیکی و مسیرهای زیستی است؛ بنابراین صرفاً با نگاهکردن به وضعیت موهای پدر یا پدربزرگ مادری نمیتوان با اطمینان آینده موهای یک فرد را پیشبینی کرد.
۵۸۵۸
