متن خبر
به نقل از خبرگزاری مهر · فناوریمحمدجواد صدریمهر، معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به پیام اخیر رهبر معظم انقلاب به مدالآوران و نخبگان، گفت: در پیام رهبری نگاه نخبگی فراتر از علم و فناوری است یعنی هرکسی که توانمندی خاصی در هر زمینه ای دارد و می تواند تاثیرگذاری ویژه ای داشته باشد، در این پیام نخبه فرض شده است. این نخبه علاوه بر موهبت خدادادی، مسئولیت اجتماعی نیز بر عهده دارد. این مسئولیت در قبال توسعه کشور، پیشرفت مردم و بهبود شرایط امروز و آینده جامعه معنا پیدا میکند.
ضرورت پیوند انگیزه نخبگان با منافع اقتصادی
وی با طرح این پرسش که چگونه میتوان زمینه اثرگذاری نخبگان در جامعه را فراهم کرد، اظهار کرد: پاسخ این پرسش را میتوان در محتوای همین پیام جستوجو کرد. زمانی که انگیزه نخبگان با منافع اقتصادی گره بخورد و برای فعالیتهای آنان بازار ایجاد شود، زمینه اثرگذاری بیشتر آنها نیز فراهم خواهد شد.
صدریمهر با تأکید بر مسئولیت جدی صنایع در این زمینه افزود: صنایع باید بهجای آنکه در برخی موارد به واردات علاقهمند باشند، برای حل مسائل و مشکلات خود از ظرفیت نخبگان داخلی استفاده کنند. به این منظور، لازم است مسائل و نیازهای صنعت به پروندههای مشخص فناوری و نظام موضوعات فناورانه تبدیل شوند یا در قالب درخواستهای جامع برای ارائه راهحل (RFP) تعریف و به نخبگان ارائه شوند.
وی با بیان اینکه نخبگان توانایی حل مسائل پیچیده را دارند، ادامه داد: نخبگان ایرانی در حوزههای مختلف علمی و تخصصی از ظرفیت بالایی برخوردارند. نمونههایی از فعالیت متخصصان در کشورهای مختلف را میشنویم که برای حل مسائل صنعت خودروسازی آلمان یا مسائل جامعهشناختی فرانسه به کار گرفته میشوند. این موضوع این پرسش را مطرح میکند که چرا ظرفیتهای مشابه در داخل کشور کمتر دیده و برجسته میشوند؟
معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی ریاستجمهوری تصریح کرد: نکته مهم این است که ابتدا باید مسائل خود را بهدرستی تعریف کنیم. صنعت باید مسئله خود را مشخص کند و بهجای جستوجوی پاسخ مشکلاتش در واردات، به دنبال حل آنها با استفاده از توان نخبگان باشد.
وی با اشاره به اهمیت تفکیک مسئولیت تعریف مسئله و حل آن گفت: تعریف مسئله، خود یک کار تخصصی و مهم است. برای مثال، در کلاس درس و جلسه امتحان، استاد مسئله را طرح میکند و دانشجو که بر دانش و ابعاد مختلف موضوع تسلط دارد، آن را حل میکند. از دانشجو انتظار نداریم که در همان مرحله امتحان، مسئله را نیز طراحی کند. در صنعت هم همین منطق وجود دارد؛ صنعت باید مسائل خود را تعریف کند تا نخبه بتواند آنها را بررسی و برای حلشان راهکار ارائه کند.
صدریمهر تأکید کرد: بنابراین، یکی از موضوعات مهم این است که تعریف مسائل صنعت باید از سوی خود صنعت انجام شود. تا زمانی که مسئله مشخص و تعریفشدهای وجود نداشته باشد، نمیتوان از نخبه انتظار داشت که برای حل آن اقدام کند. در واقع، نخستین گام، تعریف مسئله از سوی صنعت، بازار و دولت است.
بازار پایدار با تمرکز بر زنجیرههای فناوری شکل میگیرد
وی در ادامه، ایجاد بازار پایدار را یکی دیگر از محورهای مهم مطرحشده در پیام رهبر انقلاب دانست و گفت: بازار پایدار زمانی شکل میگیرد که قابلیتهای پایدار ایجاد شده باشند. نکته مهم این است که با تولید یک محصول بهتنهایی نمیتوان بازار پایداری ایجاد کرد.
صدریمهر افزود: اگر بتوانیم فعالیتهای فناورانه و دانشبنیان و ظرفیتهای نخبگان را از سطح تولید محصولات منفرد به توسعه زنجیرههای کامل فناوری ارتقا دهیم و این زنجیرهها را به قابلیتهای پایدار تبدیل کنیم، زمینه شکلگیری بازار پایدار فراهم خواهد شد.
وی برای تبیین این موضوع به نمونه شرکتهای بزرگ جهانی اشاره کرد و گفت: برای مثال، برخی شرکتهای خودروسازی در جهان طی دهههای متوالی پیشتاز بازار بودهاند. این جایگاه صرفاً با تولید یک خودرو یا یک محصول به دست نیامده است، بلکه نتیجه تسلط بر زنجیره کامل تولید، از سامانه محرکه و سیستم تعلیق گرفته تا بدنه، تجهیزات الکتریکی و طراحی است.
معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی ریاستجمهوری ادامه داد: چنین شرکتهایی متناسب با نیازهای بازار، محصولات جدید تولید میکنند و حتی تلاش دارند روندهای آینده بازار را پیشبینی کرده و بر اساس آن طراحی و برنامهریزی کنند. تسلط بر کل زنجیره ارزش، برای این شرکتها قابلیت پایدار ایجاد کرده و همین قابلیت، بازار پایداری را در اختیارشان قرار داده است.
وی با اشاره به صنعت کشاورزی نیز اظهار کرد: وقتی یک شرکت بزرگ کشاورزی در سطح جهانی طی چند صد سال جایگاه پیشرو خود را حفظ میکند، دلیل آن صرفاً تولید یک محصول نیست؛ بلکه از اصلاح و بهنژادی بذر گرفته تا روشهای نوین کشت، کود، سموم، هوشمندسازی، صنایع تبدیلی و تکمیلی، بر بخشهای مختلف زنجیره تسلط دارد. همین تسلط بر زنجیره ارزش، امکان حفظ جایگاه و حضور پایدار در بازار جهانی را برای آن فراهم کرده است.
بازار پایدار از طریق تمرکز بر زنجیرهها شکل میگیرد
صدریمهر تأکید کرد: بنابراین، با یک محصول یا تمرکز صرف بر فعالیت یک شرکت دانشبنیان برای تولید محصولی مشخص، نمیتوان بازار پایدار ایجاد کرد. بازار پایدار از طریق تمرکز بر زنجیرهها شکل میگیرد. اگر میخواهیم برای مجموعههای فناور کشور، چه در بازار داخلی و چه در عرصه بینالمللی، فرصتهای پایدار ایجاد کنیم و زمینه اثرگذاری اقتصادی نخبگان را فراهم آوریم، باید بهجای تمرکز صرف بر محصولات منفرد، توسعه زنجیرههای فناوری و تبدیل آنها به قابلیتهای پایدار را در اولویت قرار دهیم.
حرکت به سمت فناوریهای نوظهور و لبه دانش ضروری است
معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی ریاستجمهوری در بخش دیگری از این گفتوگو، با اشاره به ضرورت تقویت توان داخلی و توسعه فناوری، اظهار کرد: در این زمینه چند موضوع اهمیت دارد. نخست اینکه شاخصهای ارزیابی شرکتهای دانشبنیان باید متناسب با تحولات روز فناوری در جهان بهروزرسانی شوند؛ چراکه فناوری با سرعت زیادی در حال تحول است.
تغییر شاخصها و بهروزرسانی معیارهای ارزیابی دانش بنیانی در دوره جدید
وی افزود: گاهی برخی شرکتهای دانشبنیان اعلام میکنند که در دوره گذشته مشمول این عنوان بودهاند، اما در ارزیابی جدید این جایگاه را از دست دادهاند. این موضوع به دلیل تغییر شاخصها و بهروزرسانی معیارهای ارزیابی است. ما این شاخصها را متناسب با تحولات فناوری، معمولاً در بازههای سه تا پنجساله و در برخی حوزهها با فاصله زمانی کوتاهتر، بازنگری میکنیم. دلیل این کار نیز سرعت بالای تحولات فناوری در جهان است. بنابراین، باید مشخص باشد که هر شرکت بر اساس چه شاخصهایی در مقطع زمانی فعلی دانشبنیان محسوب میشود.
صدریمهر با تأکید بر ضرورت حل گلوگاههای فناوری کشور گفت: برای رفع گلوگاههای فناورانه، نمیتوان صرفاً به فعالیتهای متعارف و روشهای معمول اتکا کرد. این حوزه نیازمند اقدامات ویژه و حرکت به سمت فناوریهای ساختارشکن، فناوریهای نوظهور و لبه دانش جهانی است.
تعریف مشوقهایی برای شرکتهای دانشبنیان که بتوانند به سمت لبه دانش جهانی حرکت کنند
وی ادامه داد: هرچند ورود به این حوزهها در مقایسه با فناوریهای متعارف دشوارتر است و رسیدن به نتیجه نیز مخاطرات خاص خود را دارد، اما چنین اقداماتی برای کشور قابلیت ایجاد میکند. به همین دلیل، مشوقهایی را تعریف کردهایم تا شرکتهای دانشبنیان بتوانند با انگیزه و اطمینان بیشتری به سمت لبه دانش جهانی حرکت کنند و در این عرصه نقشآفرینی داشته باشند.
تغییر رویکرد از فناور بنیان به قدرتبنیان
معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی ریاستجمهوری با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد در فعالیت شرکتهای دانشبنیان تصریح کرد: موضوع مهم دیگر، حرکت از منطق فناوربنیان به سمت منطق قدرتبنیان است. قدرتبنیان بودن به این معناست که شرکت بتواند در یک فناوری پیشرفته و در لبه دانش، قابلیت پایدار ایجاد کند؛ قابلیتی که در شرکت و کشور باقی بماند و برای کشور مزیت ایجاد کند.
باید به دنبال ایجاد قدرت فناورانه باشیم
وی افزود: بر همین اساس، بهجای آنکه صرفاً به توسعه فناوری بهعنوان یک محصول یا فعالیت مقطعی نگاه کنیم، باید به دنبال ایجاد قدرت فناورانه باشیم. این رویکرد مستلزم آن است که شرکتهای دانشبنیان با استفاده از مشوقهای واقعی، به سمت فناوریهای نوظهور، ساختارشکن و لبه دانش حرکت کنند و با استمرار فعالیتهای خود، دستاوردهای فناورانه را به زنجیرههایی منسجم تبدیل کنند.
صدریمهر خاطرنشان کرد: این زنجیرهها در نهایت باید به قابلیتهای پایدار تبدیل شوند؛ قابلیتهایی که هم گلوگاههای فناورانه کشور را برطرف کنند و هم بهعنوان یک مزیت رقابتی پایدار، امکان حضور مؤثرتر شرکتهای ایرانی در بازارهای بینالمللی را فراهم آورند.
وی با اشاره به اهمیت حمایت از حضور بینالمللی شرکتهای دانشبنیان گفت: ورود به بازارهای بینالمللی نیازمند تعریف الگوی مشخصی از حمایتها، تعاملات و شیوه ورود به بازار است. شرایط ویژه کشور، بهویژه با توجه به تحریمها، این موضوع را پیچیدهتر میکند و ضرورت دارد سرمایهگذاری و تلاش بیشتری از سوی بخشهای مختلف دولت در این زمینه صورت گیرد.
اعتبار مالیاتی؛ مشوقی برای ورود صنایع به لبه فناوری
معاون توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی ریاستجمهوری در ادامه، با اشاره به ظرفیتهای قانون جهش تولید دانشبنیان و امتیازات پیشبینیشده در آن اظهار کرد: برخی از این ظرفیتها نمونههایی از مشوقهای واقعی برای توسعه فناوری هستند.برای مثال، در سازوکار اعتبار مالیاتی، دولت به صنعت و بازار این امکان را میدهد که برای رفع نیازهای خود به سمت فناوریهای پیشرفته و لبه دانش حرکت کنند و هزینههای تحقیق و توسعه را از محل اعتبار مالیاتی تأمین کنند.
وی با بیان اینکه فعالیتهای تحقیق و توسعه ذاتاً با ریسک و عدم قطعیت همراه هستند، افزود: در فعالیتهای پژوهش و توسعه، همواره احتمال به نتیجه نرسیدن وجود دارد. اگر یک پروژه تحقیق و توسعه به نتیجه برسد، برای صنعت ارزش افزوده و ثروت ایجاد میکند و طبیعتاً این دستاورد برای کشور نیز سودمند خواهد بود.
دولت از طریق سازوکار اعتبار مالیاتی، بخشی از ریسک فعالیت فناورانه را برعهده می گیرد
صدریمهر ادامه داد: اما اگر فعالیت تحقیق و توسعه به نتیجه مورد انتظار نرسد، این موضوع به معنای بیفایده بودن حمایت نیست؛ چراکه دولت از طریق سازوکار اعتبار مالیاتی، بخشی از ریسک این فعالیت را بر عهده گرفته است. در واقع، صنعت از این امکان برخوردار میشود که برای حل مسائل خود وارد فعالیتهای فناورانه پرریسک شود و در صورت موفقیت، منافع آن را به دست آورد؛ در حالی که بخشی از ریسک و هزینههای این مسیر از طریق مشوقهای دولتی پوشش داده میشود.
وی تأکید کرد: چنین مشوقهایی صنعت را به انجام تحقیق و توسعه ترغیب میکند و موجب میشود بنگاهها بدون نگرانی بیش از حد از احتمال به نتیجه نرسیدن پروژهها، برای رفع مشکلات خود به سراغ فناوریهای پیشرفته بروند. ما نیز تلاش میکنیم در حوزههای مختلف، مشوقهایی از این جنس تعریف کنیم؛ زیرا این مشوقها میتوانند بهصورت واقعی صنایع را به سمت نوآوری و توسعه فناوری سوق دهند.
تقسیم نقش دستگاههای اجرایی برای تحقق اهداف پیام رهبری
صدریمهر در پایان با اشاره به نقش معاونت علمی در هماهنگی سیاستهای علم و فناوری کشور گفت: معاونت علمی بهعنوان هماهنگکننده حوزه سیاستهای علم، فناوری و اقتصاد دانشبنیان، در پی پیام اخیر رهبر انقلاب، جلسات متعددی برگزار میکند و در این جلسات، تعیین نقش و تقسیم وظایف میان دستگاههای اجرایی فعال در حوزه علم و فناوری در دستور کار قرار دارد.
وی افزود: تلاش میکنیم نکات، الزامات و وظایف مطرحشده در این پیام را میان دستگاههای مختلف تقسیم و مسئولیت هر بخش را مشخص کنیم تا با هماهنگی و همراهی همه نهادهای کشور، بتوانیم به اهداف مورد تأکید در این پیام دست پیدا کنیم.
