متن خبر

به نقل از خبرگزاری مهر · اقتصاد

به گزارش خبرنگار مهر پویش «۲۰ درجه» با هدف مدیریت مصرف گاز در روزهای سرد در حال اجرا است . پیام پویش، برخلاف توصیه کلی «در مصرف گاز صرفه‌جویی کنیم»، از مخاطب یک اقدام مشخص می‌خواهد: دمای فضای زندگی را اندازه بگیرد و در صورت امکان، آن را در محدوده پیشنهادی ۱۸ تا ۲۰ درجه تنظیم کند. همین تفاوت، نقطه قوت پیام است؛ اما ساده بودن یک توصیه، به‌خودی‌خود نشان نمی‌دهد که مردم آن را اجرا کرده‌اند یا اثرش در مصرف گاز دیده شده است.

حضور اخیر سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، در یکی از گردهمایی‌های شبانه شهروندان تهران با عنوان «جان‌فدا» و طرح راهکارهای کاهش مصرف گاز در جمع حاضران، نمونه‌ای از انتقال پیام پویش به خارج از قالب اطلاعیه رسمی بود. ظرفیت چنین حضوری فقط در رساندن توصیه به مخاطبان تازه نیست؛ گفت‌وگوی مستقیم فرصتی فراهم می‌کند تا مدیران بشنوند چرا اجرای همان توصیه‌ای که در یک پیام کوتاه ساده به نظر می‌رسد، برای بعضی خانواده‌ها دشوار است.

برای مثال، تنظیم ترموستات در خانه‌ای که سامانه گرمایش مستقل دارد، با تغییر دما در آپارتمانی که گرمایش آن از موتورخانه مشترک تأمین می‌شود، یکسان نیست. در خانه اول، تصمیم ممکن است در اختیار یک نفر باشد؛ در خانه دوم، مدیر ساختمان و ساکنان باید بر سر تنظیمات به توافق برسند. رسانه وقتی به تغییر عادت کمک می‌کند که این تفاوت را در نظر بگیرد: به یک مخاطب نحوه اندازه‌گیری دمای اتاق را توضیح دهد و به مخاطب دیگر بگوید برای تنظیم گرمایش مشترک از کجا شروع کند.

پوشش رسانه‌ای این گفت‌وگوها نیز زمانی ارزش آموزشی دارد که فقط به بازنشر تصویر حضور مدیران محدود نشود. پرسش‌های رایج مردم می‌تواند به ویدئوهای کوتاه، گزارش‌های محلی یا راهنمای قابل‌استفاده برای مدیران ساختمان تبدیل شود. آموزش باید مرز صرفه‌جویی و ایمنی را هم روشن کند: بستن مسیر تهویه یا دست‌کاری وسایل گازسوز راه کاهش مصرف نیست و دمای مناسب برای سالمندان، نوزادان و افراد بیمار باید با توجه به نیاز آنان تعیین شود.

آیا همراهی مردم به کاهش مصرف انجامیده است؟

برای پاسخ باید میان سه چیز فرق گذاشت: دیده‌شدن پویش، تغییر رفتار و کاهش مصرف. تعداد بازدید یک ویدئو یا بازنشر یک شعار نشان می‌دهد پیام تا چه اندازه دیده شده است، نه اینکه چند خانوار تنظیمات گرمایشی خود را تغییر داده‌اند. یک پیمایش نمونه‌ای می‌تواند نشان دهد چه تعداد از خانواده‌ها پس از دیدن پیام، دما را اندازه گرفته یا تنظیم کرده‌اند. داده‌های مصرف هم، در صورت مقایسه درست، نشان می‌دهد آیا تغییر مشاهده‌شده در مقیاس شبکه قابل تشخیص است یا نه.

مقایسه ساده مصرف امروز با دیروز برای چنین داوری‌ای کافی نیست. اگر هوا گرم‌تر شده باشد، بخشی از کاهش مصرف می‌تواند ناشی از شرایط جوی باشد. برعکس، در یک روز سردتر ممکن است مصرف بالا برود، اما کمتر از مقداری باشد که برای همان شرایط انتظار می‌رفت. تفکیک مصرف خانگی از مصرف تجاری و اداری، در حدی که داده‌ها اجازه می‌دهند، و مقایسه روزهایی با دمای مشابه، تصویر دقیق‌تری به دست می‌دهد. حتی در این صورت نیز نمی‌توان همه تغییر را بدون بررسی بیشتر به یک پویش نسبت داد.

بنابراین، حضور میدانی مدیرعامل و تکرار پیام «۲۰ درجه» می‌تواند به جلب توجه و شروع گفت‌وگو کمک کند، اما برای اعلام موفقیت پویش، انتشار نتایج رفتارسنجی و آمار قابل‌مقایسه ضروری است. پرسش مهم دیگر این است که آیا رفتار تازه پس از عبور موج سرما و پایان تبلیغات ادامه پیدا می‌کند. اگر خانواده‌ای فقط در شب دریافت هشدار دما را تنظیم کند، پویش واکنشی کوتاه‌مدت ایجاد کرده است؛ تغییر عادت زمانی رخ می‌دهد که تنظیم گرمایش به بخشی از روال خانه یا ساختمان تبدیل شود.

آمار لحظه‌ای چگونه به تصمیم مردم کمک می‌کند؟

انتشار عدد مصرف گاز، اگر فقط به ذکر چند میلیون مترمکعب محدود شود، ممکن است برای مخاطب عادی چندان گویا نباشد. بیشتر مردم نمی‌دانند عدد اعلام‌شده در مقایسه با روزهای مشابه زیاد است یا کم، به کدام بخش از مصرف مربوط می‌شود و چه اقدامی از دستشان برمی‌آید. یک تابلوی عمومی مصرف، در کنار عدد اصلی، باید زمان آخرین به‌روزرسانی، محدوده جغرافیایی، بخش‌های مشمول آمار و مبنای مقایسه را هم نشان دهد. اگر داده‌ها روزانه به‌روز می‌شوند، بهتر است «آمار روزانه» نام بگیرند، نه «آمار لحظه‌ای».

برای نمونه، یک تابلوی استانی می‌تواند روند مصرف چند روز اخیر را در کنار دمای هوا نمایش دهد و توضیح دهد که مصرف در مقایسه با روزهایی با سرمای مشابه چه تغییری کرده است. کنار نمودار نیز می‌توان یک توصیه متناسب با وضعیت همان روز گذاشت: «اگر اتاق بیش از حد گرم است، به‌جای باز کردن پنجره، در صورت امکان تنظیم گرمایش را پایین بیاورید.» در این قالب، عدد از یک خبر گذرا به اطلاعاتی تبدیل می‌شود که مخاطب می‌تواند بر اساس آن تصمیم بگیرد.

انتخاب رسانه نیز به اندازه طراحی نمودار اهمیت دارد. یک تابلوی اینترنتی برای کسانی مناسب است که می‌خواهند روندها را دنبال کنند، اما همه مردم برای دیدن وضعیت مصرف به وب‌سایت مراجعه نمی‌کنند. زیرنویس تلویزیونی، رادیوی محلی، رسانه‌های استانی و پیامک در روزهای اوج مصرف می‌توانند همان اطلاعات را ساده‌تر منتقل کنند. پیامک اگر هر روز با متن ثابت تکرار شود، به‌تدریج نادیده گرفته می‌شود؛ ارزش آن در این است که به‌موقع برسد، وضعیت را روشن کند و فقط یک اقدام مشخص پیشنهاد دهد.

بازخوردی که اعتماد می‌سازد

گام بعدی این است که مردم نتیجه مشارکت را هم ببینند. اگر پس از یک موج سرما، مصرف بخشی کمتر از میزان مورد انتظار بوده است، شرکت گاز می‌تواند توضیح دهد این برآورد با چه روشی به دست آمده و چه عواملی احتمالاً در آن نقش داشته‌اند. اگر کاهش معناداری ثبت نشده، اعلام همان نتیجه نیز مفید است: شاید پیام به مخاطب رسیده اما اختیار تنظیم گرمایش در دست او نبوده، یا شاید توصیه برای نوع ساختمانش کاربرد نداشته است. انتشار نتیجه نامطلوب، به اصلاح مرحله بعدی پویش کمک می‌کند.

اطلاع‌رسانی عمومی همچنین نباید به رتبه‌بندی خام شهرها یا سرزنش ساکنان مناطق سردسیر تبدیل شود. اقلیم، کیفیت عایق‌بندی و نوع سامانه گرمایشی بر مصرف اثر می‌گذارند. برای گزارش عمومی، داده‌های تجمیعی کفایت می‌کند و نیازی به نمایش اطلاعات خانوارها نیست. در کنار دعوت مردم به تنظیم دما، دستگاه‌های عمومی نیز می‌توانند اقدامات خود برای تنظیم گرمایش ادارات و کاهش اتلاف انرژی ساختمان‌ها را گزارش کنند تا مسئولیت مدیریت مصرف فقط متوجه خانوارها نباشد.

پویش «۲۰ درجه» یک مزیت روشن دارد به جای توصیه‌ای کلی، نقطه شروعی قابل‌اندازه‌گیری پیشنهاد می‌کند. گفت‌وگوی مستقیم با شهروندان می‌تواند موانع اجرای آن را آشکار کند و انتشار منظم آمار می‌تواند نشان دهد چه تغییری رخ داده است. معیار موفقیت، شمار دفعاتی نیست که شعار پویش شنیده می‌شود؛ این است که مردم بدانند چه کاری از دستشان برمی‌آید، امکان انجامش را داشته باشند و بتوانند نتیجه را در آماری روشن و قابل‌مقایسه دنبال کنند.