متن خبر

به نقل از خبرگزاری مهر · جامعه

خبرگزاری مهر - گروه جامعه: افزایش هزینه سفر، گرانی بلیت هواپیما، گسترش پروازهای چارتری، نحوه فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین و ضعف زیرساخت‌های گردشگری، از جمله چالش‌هایی است که صنعت گردشگری و حمل‌ونقل هوایی کشور با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ چالش‌هایی که در نهایت هزینه‌های بیشتری را به مردم تحمیل کرده است.

در همین زمینه، خبرنگار خبرگزاری مهر در گفت‌وگو با حرمت‌الله رفیعی، رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران، به بررسی انتقادهای این فعال صنفی از عملکرد ایرلاین‌ها، وضعیت قیمت‌گذاری بلیت، نقش پلتفرم‌های آنلاین، ظرفیت‌های مغفول گردشگری ایران و راهکارهای رونق گردشگری داخلی و خارجی پرداخته است.

آیا در حال حاضر همچنان با گران‌فروشی در صنعت حمل‌ونقل هوایی مواجه هستیم؟

رفیعی: من معتقدم مسئله فقط گران‌فروشی نیست، بلکه نوعی زیاده‌خواهی در این حوزه وجود دارد. وقتی تعداد زیادی متقاضی برای دریافت مجوز تأسیس شرکت هواپیمایی وجود دارد، باید پرسید اگر این صنعت زیان‌ده است، چرا همچنان این تعداد متقاضی برای ورود به آن وجود دارند؟

در حال حاضر حدود ۳۴ تا ۳۵ شرکت هواپیمایی فعال داریم و تعداد دیگری نیز در انتظار دریافت مجوز هستند

در حال حاضر حدود ۳۴ تا ۳۵ شرکت هواپیمایی فعال داریم و تعداد دیگری نیز در انتظار دریافت مجوز هستند. این در حالی است که باید بررسی شود آیا کشور واقعاً به این تعداد ایرلاین نیاز دارد و آیا ظرفیت‌های موجود به‌درستی مدیریت می‌شوند؟

نکته مهم این است که برخی شرکت‌های هواپیمایی به جای اینکه منابع حاصل از فعالیت خود را صرف خرید هواپیما، توسعه ناوگان و نوسازی تجهیزات کنند، به سمت هتل‌داری، باشگاه‌داری و سایر فعالیت‌های اقتصادی می‌روند. این موضوع در حالی اتفاق می‌افتد که مردم برای تأمین هزینه سفر با مشکلات زیادی مواجه هستند.

یکی از انتقادهای شما مربوط به گسترش پروازهای چارتری است. این موضوع چه تأثیری بر قیمت بلیت دارد؟

رفیعی: چارتر در اصل برای استفاده از ظرفیت مازاد صندلی‌های هواپیما تعریف شده است؛ یعنی زمانی که یک شرکت هواپیمایی ظرفیت اضافه دارد، می‌تواند آن را در اختیار چارترکننده قرار دهد. اما امروز شاهد هستیم که بخش عمده‌ای از پروازهای داخلی و خارجی به شکل چارتری عرضه می‌شوند.

حتی در برخی موارد، شرکت هواپیمایی اعلام می‌کند برای ورود به چرخه فروش یا دریافت ظرفیت پروازی، باید مبلغ بسیار بالایی پرداخت شود و تازه پس از آن متقاضی وارد فرآیند رقابت شود. طبیعتاً این هزینه‌ها در نهایت از جیب مردم تأمین می‌شود.

من معتقدم پروازهای برنامه‌ای و زمان‌بندی‌شده باید تقویت شوند و چارتر صرفاً در جایگاه واقعی خود مورد استفاده قرار گیرد. این روندی که امروز شاهد آن هستیم، موجب افزایش هزینه سفر شده و به حقوق مصرف‌کننده آسیب می‌زند.

چرا هزینه سفرهای داخلی تا این اندازه افزایش پیدا کرده است؟

رفیعی: هزینه سفر در ایران واقعاً بالاست. گاهی مسافر برای سفر از تهران به یک شهر دیگر باید هزینه‌ای پرداخت کند که با هزینه سفر بین دو کشور اروپایی قابل مقایسه نیست.

به اعتقاد من، باید هزینه‌های واقعی شرکت‌های هواپیمایی بررسی شود. در برخی محاسبات، هزینه هر ساعت پرواز حدود ۲۰ دلار عنوان می‌شود و باید مشخص شود سایر هزینه‌هایی که شرکت‌ها به آن استناد می‌کنند، تا چه اندازه واقعی و متناسب با شرایط فعالیت آنهاست.

از طرف دیگر، افزایش قیمت در یک بخش حمل‌ونقل به بخش‌های دیگر نیز منتقل می‌شود. وقتی قیمت بلیت هواپیما افزایش پیدا می‌کند، قطار و سایر شیوه‌های حمل‌ونقل نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند. در نهایت مردم برای یک سفر معمولی با هزینه‌های سنگین مواجه می‌شوند.

هزینه سفر در ایران واقعاً بالاست. گاهی مسافر برای سفر از تهران به یک شهر دیگر باید هزینه‌ای پرداخت کند که با هزینه سفر بین دو کشور اروپایی قابل مقایسه نیست.

درباره فعالیت پلتفرم‌های آنلاین فروش بلیت و خدمات گردشگری چه نظری دارید؟ آیا این مجموعه‌ها مجوزهای لازم را دارند؟

رفیعی: اصل شکل‌گیری پلتفرم‌ها و استارت‌آپ‌ها برای تسهیل ارتباط میان تولیدکننده و مصرف‌کننده بوده است. قرار بود این مجموعه‌ها محصولات تولیدکنندگان خدمات گردشگری را عرضه کنند و در ازای ارائه خدمات، سهم مشخصی از تولیدکننده دریافت کنند.

اما امروز در برخی موارد شرایط برعکس شده است. پلتفرم خودش را صاحب محصول می‌داند، خودش قیمت‌گذاری می‌کند و در عین حال در قبال خدمات ارائه‌شده نیز پاسخگویی مناسبی ندارد.

به اعتقاد من، پلتفرم باید نقش واسطه و عرضه‌کننده را داشته باشد، نه اینکه هم مالک محصول باشد، هم تعیین‌کننده نرخ و هم مسئولیت‌های تولیدکننده را بر عهده بگیرد. اگر پروازی انجام نشد یا مشکلی در ارائه خدمات به وجود آمد، تولیدکننده باید وجه را به سامانه بازگرداند تا پلتفرم بتواند حقوق مسافر را تأمین کند.

دولت نیز باید در صدور مجوزها به این موضوع توجه کند و اجازه ندهد ساختار بازار به شکلی پیش برود که چند مجموعه محدود بر بخش بزرگی از بازار تسلط پیدا کنند و پاسخگویی آنها به مردم کافی نباشد.

در حال حاضر بیشترین حجم گردشگران ورودی و خروجی ایران مربوط به کدام کشورهاست؟

رفیعی: از نظر گردشگران ورودی، عراق یکی از مهم‌ترین و در واقع نخستین بازارهای گردشگری ایران است. تعداد زیادی از زائران عراقی برای زیارت امام رضا(ع)، حضرت معصومه(س) و بازدید از سایر مقاصد گردشگری وارد کشور می‌شوند. البته در سال‌های اخیر، سفرهای تفریحی گردشگران عراقی به مقاصدی مانند کیش، قشم، اصفهان، شیراز و مناطق شمالی نیز افزایش یافته است.

از نظر تعداد پروازها، ترکیه جایگاه مهمی دارد. بخشی از مسافران صرفاً به ترکیه سفر می‌کنند، اما گروه زیادی نیز از این کشور به‌عنوان مقصد واسط برای سفر به سایر کشورها استفاده می‌کنند.

موضوع اربعین نیز شرایط خاص خود را دارد و نمی‌توان آن را با گردشگری معمولی مقایسه کرد؛ بخش عمده سفرهای اربعین به‌صورت زمینی و با هدف زیارت انجام می‌شود.

از نظر گردشگران ورودی، عراق یکی از مهم‌ترین و در واقع نخستین بازارهای گردشگری ایران است

با وجود ظرفیت‌های گسترده گردشگری، چرا ایران نتوانسته جایگاه مناسبی در بازار گردشگری منطقه به دست آورد؟

رفیعی: ما در ایران از نظر جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی چیزی کم نداریم. از تخت جمشید و میدان نقش جهان گرفته تا غار علیصدر، کوه‌های مریخی سیستان و بلوچستان و ده‌ها جاذبه دیگر، ظرفیت‌های ارزشمندی داریم؛ اما نتوانسته‌ایم این ظرفیت‌ها را به‌درستی به دنیا معرفی کنیم.

مشکل اصلی ما کمبود جاذبه نیست، بلکه کمبود مدیریت دلسوز، برنامه‌ریزی و معرفی مناسب ظرفیت‌های گردشگری است. برای مثال، ترکیه در دوران کرونا حدود ۱۵ میلیون گردشگر ورودی داشت، اما امروز توانسته این رقم را به حدود ۵۵ تا ۶۰ میلیون گردشگر برساند. این اتفاق نتیجه برنامه‌ریزی و توجه جدی به صنعت گردشگری است.

ما نیز می‌توانیم با مدیریت درست، گردشگری را به یکی از منابع مهم درآمد کشور تبدیل کنیم و حتی در کنار صنعت نفت، نقش اقتصادی بزرگی برای آن تعریف کنیم.

استانداران و مدیران استانی باید برای معرفی جاذبه‌های گردشگری مناطق خود وقت بگذارند. نمی‌توان انتظار داشت گردشگر وارد یک استان شود، اما امکانات اقامتی، حمل‌ونقل و خدمات مناسب در اختیارش قرار نگیرد.

مشکل اصلی ما کمبود جاذبه نیست، بلکه کمبود مدیریت دلسوز، برنامه‌ریزی و معرفی مناسب ظرفیت‌های گردشگری است. برای مثال، ترکیه در دوران کرونا حدود ۱۵ میلیون گردشگر ورودی داشت، اما امروز توانسته این رقم را به حدود ۵۵ تا ۶۰ میلیون گردشگر برساند.

در برخی شهرهای دارای ظرفیت گردشگری، تعداد هتل‌ها بسیار محدود است و همان امکانات موجود نیز کیفیت خدمات مناسبی ندارند. طبیعی است که گردشگر در چنین شرایطی ترجیح دهد به مقصد دیگری سفر کند.

ما باید شرایطی فراهم کنیم که مردم از سفر به استان‌های مختلف لذت ببرند و برای انتخاب مقاصد داخلی انگیزه داشته باشند. مناطق آزاد نیز باید از حالت تشریفاتی خارج شوند و زیرساخت‌ها و خدمات آنها متناسب با ظرفیت گردشگری‌شان توسعه پیدا کند.

برای مثال، اگر گردشگری از تهران به کیش سفر می‌کند، باید بتواند از امکانات و ظرفیت‌های آن منطقه استفاده کند. وقتی قیمت کالا و خدمات در مقصد بالاتر از تهران باشد و کیفیت مناسبی هم ارائه نشود، نمی‌توان انتظار داشت گردشگر تجربه مطلوبی داشته باشد.

در میان مقاصد داخلی، کدام شهرها بیشترین سهم را در جذب گردشگران دارند؟

رفیعی: مشهد یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری کشور است و حدود ۵۵ درصد ظرفیت هتل‌های مورد اشاره در این حوزه در این شهر قرار دارد. دلیل آن نیز صرفاً وجود حرم مطهر امام رضا(ع) نیست؛ مشهد توانسته در کنار زیارت، ظرفیت‌های دیگری مانند شاندیز، طرقبه و سایر جاذبه‌های اطراف را نیز به گردشگران معرفی کند.

این شهر توانسته متناسب با نیاز گردشگر خدمات و امکانات فراهم کند. سایر استان‌ها نیز باید از این تجربه استفاده کنند و با توسعه زیرساخت‌ها، معرفی جاذبه‌ها و ارتقای کیفیت خدمات، سهم بیشتری از بازار گردشگری داخلی به دست آورند.