متن خبر
به نقل از خبرگزاری مهر · سیاسیخبرگزاری مهر، گروه سیاست؛ رامین عبدالله شاهی: بعد از انقلاب و تاکنون انتخاباتهای بیشماری در سطح کشور برگزار شده است. این در حالیست که احزاب و جریانات سیاسی مختلف، متعدد و متکثری در کشور وجود دارد که سلیقههای مختلف فکری را ذیل تبعیت از قانون اساسی نمایندگی میکنند، اما هنوز احزاب کشور نتوانستند کارایی و اثرگذاری خود را در جامعه مدنی ایران عمیق کرده و وزن اثرگذاری آنان عموماً به فصول انتخاباتهای مختلف، محدود میشود. در حالیکه احزاب در استانداردهای واقعی در همه بخش های سیاسی،اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و ... برنامه داشته و با تربیت نخبگان در نسل های مختلف، موجب بقا، توسعه و همفزایی در نظام حکمرانی کشور می شوند.
از این رو با نورالدین آهی مشاور رئیس جمهور در امور تشکلها و احزاب، در گفتگویی در خصوص وضعیت احزاب در کشور و سهمی که دولت برای نقش آفرینی آنان در نظر گرفته است، استفاده از ظرفیت احزاب برای افزایش انسجام ملی و نیز احتمال کاهش تعداد احزاب در کشور به گفتگو نشستیم. نگاه چند بعدی وی در خصوص احزاب و شرایط آنان در کشور قابل تأمل است، بخصوص آنجا که اظهار کرد:« صرف زیاد بودن تعداد احزاب الزاماً به معنای تکثر سیاسی مؤثر نیست. همانطور که کم بودن تعداد احزاب نیز بهتنهایی تضمینکننده کارآمدی نظام سیاسی نخواهد بود.»
مشروح این گفتگو به شرح زیر است:
*لطفا بفرمائید آیا دولت سازوکار مشخصی برای مشارکت احزاب در تصمیمسازی دارد یا اینکه احزاب فقط در موسم انتخابات حضور دارند؟ دولت چه سهمی برای احزاب در تصمیمسازی قائل است؟ لطفاً مصداقها، تعداد جلسات و خروجیها را بیان کنید.
اعتقاد دولت چهاردهم این است که حزب نباید صرفاً در موسم انتخابات به یاد آورده شود. انتخابات تنها یکی از کارکردهای احزاب است و اتفاقاً بخش مهمتر مأموریت احزاب، حضور مستمر در فرآیند اداره کشور، ارائه راهکار، تربیت نیروی انسانی، نقد عملکرد دولت و مشارکت در تصمیمسازیهای کلان است.
ما احزاب را نه رقیب دولت، بلکه یکی از ظرفیتهای مهم حکمرانی و شرکای اجتماعی و سیاسی دولت میدانیم نگاه رئیسجمهور و دولت چهاردهم به تحزب، نگاهی تشریفاتی و مقطعی نیست. ما احزاب را نه رقیب دولت، بلکه یکی از ظرفیتهای مهم حکمرانی و شرکای اجتماعی و سیاسی دولت میدانیم. به همین دلیل، در حوزه مشاوره امور احزاب و تشکلها تلاش کردهایم ارتباط دولت با جریانهای سیاسی از مسیرهای رسمی و غیررسمی، مستمر و سازمانیافته باشد. بهمین خاطر در دیدارهایی که با احزاب اصلاحطلب، اصولگرا و سایر جریانهای سیاسی داشتهایم، صرفاً به شنیدن دیدگاهها اکتفا نکردهایم؛ بلکه از بسیاری از احزاب خواستهایم برنامهها و پیشنهادهای مشخص خود را برای مسائل کشور و اداره بخشهای مختلف ارائه کنند.
برای نمونه، در نشستهای اخیر با احزاب و تشکلهای سیاسی در استانها، موضوعاتی مانند توسعه منطقهای، مسائل اقتصادی، مطالبات اجتماعی، سرمایه اجتماعی و چالشهای مدیریت کشور مطرح شده است. همچنین در سفر اخیر به استان اردبیل، موضوع تشکیل خانه احزاب استان با همراهی مدیریت استان مورد توافق قرار گرفت. اما معتقدم باید یک گام فراتر برویم. مشارکت احزاب زمانی معنا پیدا میکند که بتوانیم مسیر مشخصی از طرح مسئله تا بررسی کارشناسی و انعکاس آن در تصمیمات اجرایی تعریف کنیم.
برنامه ما این است که جلسات با احزاب از نشستهای صرفاً گفتوگو محور به جلسات مسئلهمحور و نتیجهمحور تبدیل شوند برنامه ما این است که جلسات با احزاب از نشستهای صرفاً گفتوگو محور به جلسات مسئلهمحور و نتیجهمحور تبدیل شوند؛ به این معنا که هر جلسه دستور کار مشخص، صورتجلسه، مسئول پیگیری و گزارش نتیجه داشته باشد. ما معتقدیم دولت نباید صرفاً صدای احزابی را بشنود که با آن همنظر هستند. اتفاقاً ارزش گفتوگوی سیاسی در شنیدن نقدها و دیدگاههای متفاوت است. قرار نیست همه احزاب به دولت نزدیک شوند؛ قرار است دولت به همه دیدگاههای قانونی و دغدغهمند کشور دسترسی داشته باشد. در نهایت، معیار موفقیت ما تعداد جلسات برگزارشده نیست؛ بلکه میزان تأثیر نظرات کارشناسی احزاب بر کیفیت تصمیمات کشور است.
*با توجه به شرایط خاص کشور و تجربه جنگ اخیر، برنامه دولت برای استفاده از ظرفیت احزاب و جناحهای مختلف در تقویت انسجام ملی، افزایش اعتماد عمومی و تبیین بهتر مسائل کشور چیست؟
تجربه جنگ اخیر یک واقعیت مهم را برای همه ما روشن کرد؛ اینکه در شرایط حساس و سرنوشتساز، سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی و انسجام ملی از مهمترین مؤلفههای قدرت و امنیت ملی هستند. انسجام ملی را نمیتوان با دستور ایجاد کرد و اعتماد عمومی را نمیتوان صرفاً با اطلاعرسانی یکطرفه به دست آورد. اعتماد زمانی شکل میگیرد که مردم احساس کنند صدایشان شنیده میشود، مطالباتشان دیده میشود و در فرآیند تصمیمگیری کشور سهم دارند.
از نظر ما، احزاب در این میان نقش بسیار مهمی دارند؛ زیرا احزاب میتوانند حلقه ارتباطی میان جامعه و حاکمیت باشند. آنها با شناختی که از بدنه اجتماعی، مطالبات مردم و تحولات سیاسی دارند، ظرفیت مهمی برای انتقال واقعیتهای جامعه به مسئولان و انتقال صادقانه و قابل فهم سیاستهای کشور به جامعه محسوب میشوند.
بر همین اساس، برنامه دولت در این حوزه را میتوان در چند محور دنبال کرد که عبارتند از:
دولت باید زمینه گفتوگوی مستمر میان احزاب اصلاحطلب، اصولگرا، مستقل و سایر جریانهای قانونی را فراهم کند اول؛ ایجاد گفتوگوی ملی، فراتر از مرزبندیهای سیاسی؛ ما باید بپذیریم که ایران متعلق به همه ایرانیان است و هیچ جریان سیاسی بهتنهایی نماینده تمام ظرفیت اجتماعی و سیاسی کشور نیست. دولت باید زمینه گفتوگوی مستمر میان احزاب اصلاحطلب، اصولگرا، مستقل و سایر جریانهای قانونی را فراهم کند.
دوم؛ تبدیل احزاب به بازوی انتقال مطالبات و دیدگاههای جامعه؛ در شرایطی که کشور با مسائل اقتصادی، اجتماعی و امنیتی مواجه است، لازم است احزاب بتوانند بدون واسطه و با صراحت، مطالبات و نگرانیهای جامعه را به دولت منتقل کنند. گاهی یک نقد صریح و کارشناسی میتواند از شکلگیری یک بحران اجتماعی جلوگیری کند.
تبیین به معنای توجیه همه تصمیمات دولت نیست سوم؛ تقویت مرجعیت اجتماعی و سیاسی احزاب در تبیین مسائل کشور؛ تبیین به معنای توجیه همه تصمیمات دولت نیست. تبیین واقعی یعنی بیان شفاف واقعیتها، توضیح محدودیتها، تشریح دلایل تصمیمات و پذیرش مسئولیت در قبال نتایج آنها. مردم باید بدانند چه اتفاقی افتاده، چرا یک تصمیم گرفته شده و چه افقی پیش روی کشور قرار دارد.
چهارم؛ استفاده از ظرفیت نخبگان و نسلهای جدید؛ ما نباید گفتوگوی ملی را صرفاً به احزاب رسمی محدود کنیم. تشکلهای مدنی، دانشگاهیان، فعالان اجتماعی، جوانان و حتی افرادی که در انتخابات مشارکت نکردهاند اما نسبت به سرنوشت ایران دغدغه دارند، باید امکان حضور و اثرگذاری داشته باشند.
وفاق ملی به معنای حذف اختلافنظرها نیست نکته مهم این است که وفاق ملی به معنای حذف اختلافنظرها نیست. جامعه پویا جامعهای است که در آن تفاوت دیدگاهها به رسمیت شناخته میشود و اختلافات در چارچوب گفتوگو و سازوکارهای قانونی مدیریت میشوند.
ما به دنبال وحدت از مسیر یکسانسازی افکار نیستیم؛ به دنبال همبستگی از مسیر بهرسمیتشناختن تفاوتها هستیم. دولت چهاردهم معتقد است هرچه دایره مشارکت سیاسی گستردهتر و ارتباط مسئولان با جامعه صادقانهتر باشد، امکان تقویت اعتماد عمومی و انسجام ملی نیز بیشتر خواهد شد.
*با توجه به تصویب قانون احزاب و کاهش تعداد احزاب از چند صد حزب به حدود بیش از ۱۰۰ حزب، آیا دولت برنامهای برای تغییر قانون احزاب، تجمیع احزاب و ایجاد چند جبهه بزرگ دارد؟
صرف زیاد بودن تعداد احزاب الزاماً به معنای تکثر سیاسی مؤثر نیست؛ همانطور که کم بودن تعداد احزاب نیز بهتنهایی تضمینکننده کارآمدی نظام سیاسی نخواهد بود به نظرم در این موضوع باید میان دو مسئله تفاوت قائل شویم؛ یکی تعدد احزاب و دیگری کیفیت و کارآمدی نظام حزبی کشور. صرف زیاد بودن تعداد احزاب الزاماً به معنای تکثر سیاسی مؤثر نیست؛ همانطور که کم بودن تعداد احزاب نیز بهتنهایی تضمینکننده کارآمدی نظام سیاسی نخواهد بود.
مسئله اصلی این است که احزاب تا چه اندازه از پایگاه اجتماعی، تشکیلات منسجم، برنامه مشخص، نیروی انسانی متخصص و قدرت اثرگذاری در فرآیند اداره کشور برخوردارند. ما به حزبی نیاز داریم که صرفاً یک عنوان و مجوز فعالیت نباشد؛ حزبی که بتواند برای اقتصاد، سیاست خارجی، آموزش، فرهنگ، مدیریت شهری و مسائل اجتماعی برنامه ارائه کند، نیروی متخصص تربیت کند و در قبال پیشنهادها و عملکرد خود پاسخگو باشد.
در موضوع اصلاح قانون احزاب نیز معتقدم باید با نگاه کارشناسی و با مشارکت خود احزاب پیش برویم. قانون باید بهگونهای تنظیم شود که هم امکان فعالیت و تکثر سیاسی را حفظ کند و هم زمینه شکلگیری احزاب قدرتمند، پاسخگو و برنامهمحور را فراهم آورد.
البته در قانون فعلی نیز ظرفیتهایی برای این موضوع پیشبینی شده است. بهعنوان نمونه، ماده هشت قانون نحوه فعالیت احزاب و گروههای سیاسی امکان ادغام دو یا چند حزب را فراهم کرده و ماده یک همین قانون نیز تشکیل جبهههای سیاسی از طریق ائتلاف احزاب دارای مجوز را به رسمیت شناخته است؛ بنابراین، پیش از آنکه صرفاً به تغییر قانون فکر کنیم، باید از ظرفیتهای موجود نیز بهدرستی استفاده کنیم.
من شخصاً معتقدم آینده تحزب در کشور باید به سمت شکلگیری جریانهای سیاسی منسجمتر، دارای هویت روشن، برنامه مشخص و قدرت پاسخگویی بیشتر حرکت کند من شخصاً معتقدم آینده تحزب در کشور باید به سمت شکلگیری جریانهای سیاسی منسجمتر، دارای هویت روشن، برنامه مشخص و قدرت پاسخگویی بیشتر حرکت کند. البته این به معنای تحمیل ادغام به احزاب یا محدود کردن تکثر سیاسی نیست. تجمیع زمانی ارزشمند است که بر اساس اشتراکات فکری، برنامهای و اجتماعی و با اراده خود احزاب شکل بگیرد.
ما به دنبال کاهش تعداد احزاب به هر قیمت نیستیم؛ بلکه به دنبال افزایش وزن سیاسی، اجتماعی و کارشناسی احزاب هستیم. در نهایت، کشور به جریانهای سیاسی ریشهدار و پاسخگویی نیاز دارد که بتوانند هم در قدرت مسئولیت بپذیرند، هم در جایگاه منتقد نقش نظارتی و اصلاحی خود را ایفا کنند و هم برای آینده کشور برنامه داشته باشند؛لذا هدف نهایی باید عبور از سیاستورزی مقطعی و انتخاباتی به سمت تحزب برنامهمحور و مسئولیتپذیر باشد.
