متن خبر
به نقل از خبرآنلاین · فناوریبه گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، «مری الیزابت اندرسون» ۱۹ فوریه ۱۸۶۶ در شهرستان گرین در ایالت آلاباما آمریکا به دنیا آمد؛ در خانواده‌ای که زندگی‌اش خیلی زود با فقدان پدر روبه‌رو شد. پدرش، «جیمز اندرسون»، در فوریه ۱۸۷۰، زمانی که مری تنها چهار سال داشت، درگذشت. پس از مرگ او، مری همراه مادرش «ربکا» و خواهرش «فرانسیس» زندگی کرد. خانواده از دارایی به‌جامانده از پدر برخوردار بود و همین پشتوانه مالی به آن‌ها امکان داد در سال‌های بعد زندگی نسبتاً مستقلی داشته باشند.
از سال‌های کودکی و نوجوانی اندرسون اطلاعات زیادی در دست نیست. برخلاف بسیاری از چهره‌های مشهور تاریخ فناوری، از او خاطرات مفصلی درباره علاقه‌اش به ماشین‌آلات، آزمایش‌های دوران مدرسه یا نخستین جرقه‌های نبوغ مهندسی باقی نمانده است. حتی نمی‌دانیم در کودکی چه کتاب‌هایی می‌خواند یا آیا از همان زمان به ساخت ابزار علاقه داشت یا نه. آنچه از اسناد تاریخی می‌دانیم، بیشتر به زندگی کاری و خانوادگی او در بزرگسالی مربوط است.
این کمبود اطلاعات، البته به معنای زندگی معمولی یا کم‌حادثه او نیست. اندرسون در دورانی زندگی می‌کرد که فرصت‌های اقتصادی و اجتماعی زنان محدود بود، اما مسیر کاری‌اش نشان می‌دهد به نقش‌های سنتی و محدودکننده رضایت نداشت. او در ادامه زندگی، هم در حوزه املاک فعالیت کرد، هم به کالیفرنیا رفت و مدیریت یک دامداری و تاکستان را تجربه کرد و هم در نهایت نامش را در تاریخ فناوری ثبت کرد.
از ساخت آپارتمان تا اداره دامداری در کالیفرنیا
در سال ۱۸۸۹، مری به همراه مادر و خواهرش از منطقه گرین به بیرمنگام در آلاباما نقل مکان کرد؛ شهری که در آن زمان به‌سرعت در حال رشد و صنعتی‌شدن بود. خانواده در این شهر وارد فعالیت‌های اقتصادی و حوزه املاک شدند و ساختمان آپارتمانی «فیرمونت» را در خیابان هایلند ساختند؛ پروژه‌ای که بعدها به یکی از محورهای اصلی زندگی کاری مری تبدیل شد.
اندرسون در سال ۱۸۹۳، در ۲۷سالگی، راهی فرزنو در ایالت کالیفرنیا شد تا اداره یک دامداری و تاکستان را برعهده بگیرد. این تجربه، تصویری متفاوت از زنی ارائه می‌دهد که بعدها بیشتر با اختراع برف‌پاک‌کن شناخته شد: او فقط یک مخترع نبود، بلکه زنی اهل کسب‌وکار بود که در حوزه‌هایی به فعالیت پرداخت که در آن زمان عمدتاً در اختیار مردان قرار داشت.
چند سال بعد، اندرسون به آلاباما بازگشت. بنا بر روایت‌های تاریخی، بیماری عمه‌اش یکی از دلایل بازگشت او بود. عمه مری پس از مرگ، مجموعه‌ای از صندوق‌های بزرگ را به جا گذاشت که خانواده اجازه نداشتند پیش از آن به محتویاتشان دست بزنند. پس از بازشدن صندوق‌ها مشخص شد آن‌ها حاوی طلا و جواهرات هستند؛ دارایی‌ای که فروش آن، وضعیت مالی خانواده را به شکل محسوسی بهبود داد. این ماجرای عجیب، یکی از اتفاقات کمتر شناخته‌شده زندگی اندرسون است؛ زنی که بعدها اختراعی ساخت که خودش از آن درآمدی به دست نیاورد، اما خانواده‌اش پیش از آن از محل میراثی غیرمنتظره به آسایش مالی رسیده بودند.
لحظه‌ای که برف‌پاک‌کن به ذهنش رسید
داستان اختراع برف‌پاک‌کن به سفری در زمستان سال ۱۹۰۲ بازمی‌گردد. اندرسون در نیویورک سوار یک واگن برقی شهری یا همان تراموا بود. هوا برفی و بارانی بود و راننده برای اینکه بتواند مسیر را ببیند، مرتب با دشواری تلاش می‌کرد شیشه جلوی وسیله نقلیه را از برف و باران پاک کند.
در آن زمان، برف‌پاک‌کن به شکل امروزی وجود نداشت. رانندگان تراموا گاهی مجبور می‌شدند سرشان را از پنجره بیرون ببرند تا دید بهتری داشته باشند یا وسیله نقلیه را متوقف کنند و از بیرون شیشه را با دست یا ابزارهای ساده پاک کنند. این کار هم زمان‌بر بود و هم در هوای سرد و نامساعد، راننده را در معرض برف و باران قرار می‌داد.
اندرسون متوجه شد مسئله فقط ناراحتی راننده نیست؛ دید ناکافی می‌تواند جان مسافران و دیگر افراد حاضر در خیابان را هم به خطر بیندازد. به این ترتیب، به جای آنکه این وضعیت را بخشی اجتناب‌ناپذیر از سفر در هوای بد بداند، به فکر ساخت وسیله‌ای افتاد که راننده بتواند بدون ترک صندلی خود، شیشه را پاک کند.
بر اساس روایت‌های تاریخی، ایده اصلی در همان سفر شکل گرفت؛ اما طراحی و تکمیل وسیله پس از بازگشت او به بیرمنگام انجام شد. اندرسون طرح خود را آماده کرد و برای ساخت نمونه اولیه از یک طراح و سازنده کمک گرفت.
اختراعی ساده با یک اهرم، بازویی فنردار و تیغه لاستیکی
وسیله‌ای که اندرسون طراحی کرد، از نظر ساختار بسیار ساده بود، اما مسئله‌ای واقعی را حل می‌کرد. در طرح او، یک اهرم در داخل وسیله نقلیه قرار داشت که راننده می‌توانست آن را حرکت دهد. این اهرم به بازویی متصل بود که در بیرون شیشه جلو حرکت می‌کرد و در انتهای آن تیغه‌ای لاستیکی قرار داشت.
با حرکت‌دادن اهرم، بازوی فنردار روی شیشه جلو به حرکت درمی‌آمد و برف، باران و تگرگ را از سطح آن کنار می‌زد. فنر و سازوکار تعبیه‌شده در دستگاه کمک می‌کرد تیغه با فشار مناسب روی شیشه باقی بماند و بتواند سطح آن را پاک کند. در طرح اندرسون، امکان جداکردن دستگاه نیز در نظر گرفته شده بود؛ یعنی راننده می‌توانست در فصل‌هایی که نیازی به آن نداشت، وسیله را از خودرو جدا کند تا ظاهر معمول وسیله نقلیه تغییر نکند.
اندرسون در ۱۸ ژوئن ۱۹۰۳ درخواست ثبت اختراع خود را با عنوان «دستگاه پاک‌کننده شیشه» ارائه کرد. اداره ثبت اختراع آمریکا در ۱۰ نوامبر همان سال، گواهی شماره ۷۴۳۸۰۱ را برای او صادر کرد. در توضیحات ثبت اختراع، کاربرد دستگاه فقط به برف محدود نشده بود؛ پاک‌کردن باران، برف و تگرگ از شیشه جلوی وسایل نقلیه نیز در نظر گرفته شده بود.
نکته مهم این است که اندرسون نخستین کسی نبود که به فکر پاک‌کردن شیشه جلوی وسایل نقلیه افتاد؛ پیش از او نیز طرح‌هایی برای چنین وسیله‌ای مطرح شده بود. اهمیت اختراع او در این بود که یکی از نخستین نمونه‌های عملی و مؤثر را طراحی کرد؛ دستگاهی که راننده می‌توانست آن را از داخل وسیله نقلیه کنترل کند و به‌سادگی از آن استفاده کند. به همین دلیل، نام او در تاریخ فناوری خودرو به‌عنوان مخترع یکی از نخستین برف‌پاک‌کن‌های کاربردی ثبت شده است.
وقتی شرکت‌ها اختراع او را بی‌ارزش دانستند
اندرسون پس از دریافت گواهی ثبت اختراع، تلاش کرد حق استفاده از طرح خود را به شرکت‌های تولیدکننده بفروشد. اما در آن زمان، خودرو هنوز به وسیله‌ای فراگیر تبدیل نشده بود و بسیاری از مردم تصور نمی‌کردند پاک‌کردن خودکار شیشه جلو ارزش اقتصادی چندانی داشته باشد.
یکی از روشن‌ترین نشانه‌های این بی‌اعتنایی، نامه‌ای است که در سال ۱۹۰۵ از شرکت کانادایی «دینینگ و اکنستاین» دریافت کرد. این شرکت پس از بررسی پیشنهاد اندرسون اعلام کرد که اختراع او ارزش تجاری کافی برای خرید یا بازاریابی ندارد.
مضمون پاسخ شرکت تقریباً این بود: طرح شما آن‌قدر ارزش تجاری ندارد که ما فروش آن را برعهده بگیریم.
این نامه امروز بیشتر شبیه یک اشتباه محاسباتی تاریخی به نظر می‌رسد. وسیله‌ای که آن شرکت ارزش اقتصادی برایش قائل نبود، چند دهه بعد به یکی از اجزای ضروری خودرو تبدیل شد. با این حال، در آن زمان بازار خودرو هنوز کوچک بود و بسیاری از تولیدکنندگان نمی‌توانستند اهمیت وسیله‌ای را که برای پاک‌کردن شیشه در روزهای بارانی و برفی طراحی شده بود، پیش‌بینی کنند.
اختراعی که به نام او ثبت شد، اما درآمدش به جیب او نرفت
یکی از تلخ‌ترین بخش‌های داستان مری اندرسون این است که او نتوانست از اختراعش سود مالی قابل‌توجهی به دست آورد. طرح او به تولید انبوه نرسید و تلاشش برای واگذاری حقوق اختراع نیز نتیجه‌ای نداشت. سرانجام اعتبار ثبت اختراعش در سال ۱۹۲۰ به پایان رسید؛ درست در دوره‌ای که استفاده از خودرو در آمریکا رو به گسترش بود و نیاز به چنین وسیله‌ای بیش از گذشته احساس می‌شد.
در سال ۱۹۲۲، شرکت کادیلاک برف‌پاک‌کن را به‌عنوان یکی از تجهیزات استاندارد خودروهای خود عرضه کرد. به‌تدریج دیگر خودروسازان نیز به استفاده از این وسیله روی آوردند و برف‌پاک‌کن به بخشی ثابت از طراحی خودرو تبدیل شد.
البته نباید تصور کرد تمام برف‌پاک‌کن‌های امروزی عیناً از روی نمونه اولیه اندرسون ساخته شده‌اند. طراحی‌های بعدی تغییرات مهمی پیدا کردند و مخترعان دیگری نیز در تکامل این وسیله نقش داشتند. برای نمونه، «شارلوت بریج‌وود» در سال ۱۹۱۷ طرحی برای برف‌پاک‌کن برقی و خودکار ثبت کرد که از غلتک به‌جای تیغه معمول استفاده می‌کرد. با این حال، ایده اصلی پاک‌کردن شیشه با سازوکاری متحرک از داخل وسیله نقلیه، پیش از آن در طرح اندرسون به شکل کاربردی مطرح شده بود.
در واقع، اندرسون در موقعیتی قرار گرفت که بسیاری از مخترعان پیشگام تجربه کرده‌اند: او زودتر از زمانه خود به یک نیاز پاسخ داده بود، اما بازار هنوز آمادگی پذیرش اختراعش را نداشت. زمانی که صنعت خودرو به اهمیت این وسیله پی برد، حق ثبت اختراع او دیگر اعتبار نداشت و او نمی‌توانست از تولید گسترده آن سهمی دریافت کند.
زندگی مری اندرسون بعد از اختراع برف‌پاک‌کن
با وجود اینکه نام اندرسون بیشتر به دلیل اختراع برف‌پاک‌کن شناخته می‌شود، زندگی او پس از سال ۱۹۰۳ نیز ادامه‌ای فعال و مستقل داشت. او به بیرمنگام بازگشت و فعالیت‌هایش در حوزه املاک را دنبال کرد.
ساختمان آپارتمانی فیرمونت که خانواده اندرسون در بیرمنگام ساخته بودند، در سال ۱۹۱۳ افتتاح شد. این ساختمان در آن زمان از امکانات مدرن‌تری نسبت به بسیاری از خانه‌های معمول برخوردار بود؛ از جمله آب گرم و سرد، وسایل گازسوز و خدمات نظافت. مری در سال‌های بعد مدیریت این مجموعه را برعهده داشت و بخش مهمی از زندگی کاری‌اش را در همین حوزه گذراند.
اندرسون در کنار فعالیت‌های اقتصادی، در امور اجتماعی و خیریه نیز مشارکت داشت. او ازدواج نکرد و زندگی‌اش را در کنار مادر و خواهرش ادامه داد. این استقلال شخصی و اقتصادی در دوره‌ای که زنان با محدودیت‌های فراوانی در فعالیت‌های حرفه‌ای روبه‌رو بودند، بخشی از ویژگی‌های قابل‌توجه زندگی اوست.
مری اندرسون در ۲۷ ژوئن ۱۹۵۳، در ۸۷سالگی، در خانه تابستانی خود در مونتیگل ایالت تنسی درگذشت. او تا پایان عمر، مدیریت ساختمان فیرمونت را ادامه می‌داد. در زمان مرگش، برف‌پاک‌کن دیگر وسیله‌ای عجیب یا آزمایشی نبود؛ خودروهای آمریکایی به‌طور گسترده به آن مجهز شده بودند و رانندگی در هوای بارانی و برفی بدون آن دشوار به نظر می‌رسید.
۲۲۷۲۲۷