متن خبر
به نقل از خبرگزاری مهر · سیاسیخبرگزاری مهر، گروه سیاست - نفیسه عبدالهی: در حالی که برخی رسانه‌های عربی و غربی طی روزهای اخیر از نزدیک شدن تهران و واشنگتن به توافقی هسته‌ای و حتی احتمال دیدار مقام‌های ارشد دو کشور در دوحه خبر داده‌اند، واکنش منابع رسمی و آگاه ایرانی تصویری کاملاً متفاوت از وضعیت مذاکرات ترسیم می‌کند؛ تصویری که در آن نه توافقی بر سر سطح غنی‌سازی اورانیوم شکل گرفته و نه برنامه‌ای برای دیدار با مقام آمریکایی در دستور کار قرار دارد.
این تفاوت معنادار میان روایت رسانه‌های خارجی و مواضع اعلام‌شده از تهران، بار دیگر پرونده روابط ایران و آمریکا را در کانون توجه قرار داده است؛ به‌ویژه آنکه همزمان با انتشار اخبار مربوط به توافق ادعایی غنی‌سازی ۳.۶۷ درصدی و دیدار احتمالی محسن رضایی با جی‌دی ونس در قطر، مقام‌های ایرانی بر تغییر نکردن سیاست مذاکراتی کشور و ضرورت اقدام عملی واشنگتن در چارچوب شروط هفت‌گانه ایران تأکید می‌کنند.
ماجرا از ادعای شبکه العربیه درباره موافقت آمریکا با غنی‌سازی اورانیوم در داخل ایران تا سطح ۳.۶۷ درصد آغاز شد؛ ادعایی که بر اساس آن، تهران نیز این پیشنهاد را پذیرفته و دو طرف به تفاهمی در یکی از مهم‌ترین موضوعات اختلافی خود دست یافته‌اند. اما این روایت خیلی زود با واکنش یک منبع آگاه دیپلماتیک در ایران مواجه شد. این منبع، خبر توافق ایران و آمریکا درباره غنی‌سازی ۳.۶۷ درصدی و سایر مسائل مربوط به غنی‌سازی و مواد هسته‌ای را تکذیب کرد و تأکید داشت که اساساً گفت‌وگویی درباره جزئیات موضوعات هسته‌ای انجام نشده است تا توافقی در این زمینه شکل گرفته باشد.
به گفته این منبع، طرح ایران همچنان همان طرح دو روزه است و انتشار اخبار مربوط به توافق هسته‌ای با واقعیت روند موجود انطباق ندارد.
در ادامه همین فضاسازی رسانه‌ای، خبر دیگری درباره احتمال دیدار محسن رضایی و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در دوحه منتشر شد. در این گزارش‌ها، به نقل از رئیس سازمان اطلاعات ترکیه ادعا شده بود که قطر هفته آینده میزبان این دو مقام خواهد بود و چنین دیداری می‌تواند فرصتی برای پیشرفت در مذاکرات باشد.
با این حال، یک مقام ارشد امنیتی در تهران نیز برنامه دیدار دبیر شورای عالی امنیت ملی با معاون رئیس‌جمهور آمریکا در دوحه را تکذیب کرد و بار دیگر موضع ایران را بدون تغییر دانست. این مقام تأکید کرد تا زمانی که طرف آمریکایی اقدام عملی در چارچوب شروط هفت‌گانه ایران انجام ندهد، اساساً برنامه‌ای برای مذاکره با واشنگتن مطرح نخواهد بود.
در واقع، آنچه در این میان اهمیت دارد، صرفاً تکذیب دو خبر نیست؛ بلکه اختلاف بر سر تصویری است که از وضعیت روابط تهران و واشنگتن به افکار عمومی ارائه می‌شود. در حالی که برخی رسانه‌ها تلاش دارند از توافق قریب‌الوقوع و دیدارهای دیپلماتیک سخن بگویند، مواضع تهران نشان می‌دهد که هنوز فاصله قابل توجهی میان شرایط مورد مطالبه ایران و آنچه از سوی آمریکا ارائه شده، وجود دارد.
محسن رضایی: دست از ساختن اخبار جعلی درباره مذاکرات خیالی بردارید
در این میان، اظهارات محسن رضایی درباره تحولات اخیر، ابعاد سیاسی و راهبردی موضع ایران را روشن‌تر می‌کند. رضایی با اشاره به پیامدهای جنگ علیه ایران برای ساختار سیاسی آمریکا گفته است: «جنگ علیه ایران، دولت آمریکا را از هم پاشیده است. اما واشنگتن مثل قماربازی مستأصل دست‌وپا می‌زند.»
وی همچنین در واکنش به فضاسازی‌های رسانه‌ای درباره مذاکرات احتمالی تأکید کرده است: «دست از بازی بکشید. دست از ساختن اخبار جعلی درباره مذاکرات خیالی بردارید. نظم نوین غرب آسیا را انکار نکنید.»
این اظهارات را نمی‌توان صرفاً واکنشی به انتشار یک خبر نادرست یا تکذیب یک دیدار احتمالی ارزیابی کرد. در واقع، رضایی با پیوند دادن مسئله مذاکرات به تحولات راهبردی منطقه، این پیام را مطرح می‌کند که واشنگتن باید واقعیت‌های جدید غرب آسیا را بپذیرد و نمی‌تواند با تکرار الگوهای گذشته، شرایط خود را به تهران تحمیل کند.
تأکید او بر «نظم نوین غرب آسیا» نیز از همین منظر اهمیت دارد. این عبارت نشان‌دهنده نگاه ایران به تغییر معادلات سیاسی و امنیتی منطقه است؛ تغییراتی که از دیدگاه تهران باید در هرگونه محاسبه آمریکایی درباره آینده روابط با ایران مورد توجه قرار گیرد.
مذاکره در روایت تهران؛ پیش‌شرط‌ها مقدم بر توافق
نقطه مشترک تکذیب‌های اخیر و اظهارات محسن رضایی، تأکید بر شروط هفت‌گانه ایران است. تهران برخلاف فضاسازی‌هایی که از توافق‌های احتمالی و دیدارهای قریب‌الوقوع حکایت دارند، اعلام کرده است که صرف طرح پیشنهاد مذاکره یا انتشار اخبار مربوط به تفاهم، تغییری در سیاست کشور ایجاد نخواهد کرد.
از این منظر، مسئله اصلی برای ایران برگزاری جلسه مذاکره نیست، بلکه تغییر رفتار عملی طرف آمریکایی و پذیرش چارچوبی است که تهران برای ورود به گفت‌وگو تعیین کرده است.
همین موضوع، تفاوت میان نگاه ایران و روایت برخی رسانه‌های خارجی را برجسته می‌کند. در حالی که خبرسازی درباره توافق غنی‌سازی ۳.۶۷ درصدی می‌تواند این تصور را ایجاد کند که اختلافات هسته‌ای وارد مرحله حل‌وفصل شده‌اند، منابع ایرانی تأکید دارند که اساساً گفت‌وگویی درباره جزئیات این موضوع صورت نگرفته است.
از سوی دیگر، طرح خبر دیدار محسن رضایی و جی‌دی ونس در دوحه، در شرایطی که تهران اصل چنین برنامه‌ای را رد می‌کند، می‌تواند انتظاراتی درباره آغاز یک مسیر دیپلماتیک جدید ایجاد کند؛ انتظاراتی که هنوز پشتوانه رسمی و تأییدشده‌ای ندارند.
جنگ روایت‌ها؛ چه کسی دستور کار مذاکرات را تعیین می‌کند؟
همزمانی انتشار این دو خبر، پرسش مهم‌تری را پیش روی تحلیلگران قرار می‌دهد و آن اینکه چرا در شرایطی که تهران از تحقق نیافتن پیش‌شرط‌های مذاکره سخن می‌گوید، برخی رسانه‌های خارجی از توافق هسته‌ای و دیدارهای سطح بالا خبر می‌دهند؟
انتشار اخبار مربوط به توافق، پیش از تأیید اصل مذاکرات و جزئیات آن، می‌تواند فضای انتظارات عمومی را تغییر دهد و این برداشت را ایجاد کند که روند تفاهم میان دو کشور وارد مرحله‌ای تازه شده است. در چنین شرایطی، تکذیب این اخبار از سوی منابع ایرانی را باید تلاشی برای جلوگیری از تثبیت روایتی دانست که با مواضع اعلام‌شده تهران همخوانی ندارد.
از سوی دیگر، اظهارات رضایی نشان می‌دهد که اختلاف تهران و واشنگتن صرفاً به پرونده هسته‌ای محدود نیست؛ بلکه به برداشت دو طرف از موازنه قدرت و نظم سیاسی و امنیتی منطقه نیز بازمی‌گردد.
بنابراین آنچه از مجموعه تحولات اخیر برمی‌آید، این است که برخلاف برخی روایت‌های رسانه‌ای درباره توافق هسته‌ای و دیدار احتمالی در دوحه، موضع اعلام‌شده ایران همچنان بر عدم تغییر چارچوب مذاکراتی و ضرورت تحقق شروط هفت‌گانه استوار است.
در چنین فضایی، پیام دبیر شورای عالی امنیت ملی را می‌توان خلاصه‌ای از نگاه راهبردی تهران به شرایط کنونی دانست، مذاکره با انتشار خبر و فضاسازی رسانه‌ای پیش نمی‌رود؛ واشنگتن باید به جای ساختن روایت‌های مربوط به توافق‌های خیالی، واقعیت‌های جدید منطقه و شروط ایران را بپذیرد.
به بیان روشن‌تر، از نگاه تهران، مسئله اصلی این نیست که چه زمانی و در کجا دیداری برگزار شود؛ مسئله این است که آیا آمریکا حاضر است پیش از هرگونه مذاکره، الزامات و شروط ایران را در عمل بپذیرد یا همچنان به دنبال مدیریت فضای رسانه‌ای و تحمیل روایت مطلوب خود از تحولات منطقه خواهد بود؟